Btw-chaos in België: Is boter levensnoodzakelijk, maar een fietshelm niet?

Kernpunten:

• De Belgische btw-tarieven zijn onlogisch en verouderd, met absurde verschillen tussen vergelijkbare producten.
• Producten zoals boter en suiker genieten een laag btw-tarief (6%), terwijl gezondere alternatieven of duurzame producten vaak hoger belast worden.
• Er is sprake van een politieke patstelling, waarbij geen enkele partij het aandurft om het complexe btw-systeem te hervormen uit angst voor electorale gevolgen.
• De huidige btw-structuur stimuleert ongezonde consumptie en belemmert de overgang naar een duurzamere samenleving.
• Een grondige herziening is noodzakelijk om het systeem eerlijker, gezonder en duidelijker te maken.

De absurde realiteit van de Belgische btw

Isolde Van den Eynde stelt de vraag die velen zich stellen: "Sinds wanneer zijn boter en suiker levensnoodzakelijk?" Ze wijst op het 6% btw-tarief voor deze producten, terwijl bijvoorbeeld tandpasta, die essentieel is voor mondhygiëne, onder het 21% tarief valt. Dit is slechts één van de vele voorbeelden die de willekeur van het systeem illustreren. Want waarom is een fietshelm, die levens kan redden, niet levensnoodzakelijk, maar een pakje boter wel?

De lijst met inconsistenties is eindeloos. Denk aan:

• Brood en water: 6% btw
• Frisdrank en alcohol: 21% btw (terecht, volgens sommigen)
• Fietsen: 21% btw (ondanks de ecologische voordelen)
• Groenten en fruit: 6% btw (maar bewerkte producten vaak hoger)

Deze verschillen creëren niet alleen verwarring bij consumenten en bedrijven, maar sturen ook de consumptie in een ongewenste richting.

Een kluwen van uitzonderingen

De huidige btw-wetgeving is het resultaat van decennia aan politieke compromissen en lobbywerk. Elke keer dat een nieuw product of een nieuwe dienst opkwam, werd er een uitzondering bedacht. Dit heeft geleid tot een systeem dat niemand nog echt overziet. Van den Eynde beschrijft het als een "chaos die niemand durft aan te pakken". De vrees om groepen kiezers tegen de borst te stoten, is een belangrijke rem op elke hervormingspoging.

Partijen durven de discussie over een grondige sanering van de btw-tarieven niet aan. Het risico op "verloren" stemmen, door bijvoorbeeld bepaalde producten duurder te maken, weegt zwaarder dan de noodzaak tot een efficiënter en eerlijker systeem. Dit is een klassiek voorbeeld van politieke kortzichtigheid ten koste van de lange termijn.

Gevolgen voor gezondheid en milieu

De huidige btw-structuur heeft ook directe gevolgen voor de volksgezondheid en het milieu. Door ongezonde producten goedkoop te houden en gezonde of duurzame alternatieven duurder te maken, stuurt de overheid impliciet de consument de verkeerde kant op. Een verhoging van de btw op suikerrijke frisdranken en een verlaging op gezonde voeding zou een logische stap zijn, maar lijkt politiek onhaalbaar.

Ook op ecologisch vlak schort er veel. Waarom wordt een elektrische fiets, die bijdraagt aan minder CO2-uitstoot, even zwaar belast als een nieuwe auto op fossiele brandstof? De btw zou een instrument kunnen zijn om gedrag te sturen richting duurzaamheid, maar wordt daar nu onvoldoende voor ingezet.

Wat nu?

De noodzaak tot een modernisering van het btw-systeem is duidelijk. Een vereenvoudiging, waarbij minder tarieven en meer logica worden gehanteerd, zou zowel voor consumenten als bedrijven een verademing zijn. Het zou ook de overheid in staat stellen om de btw als een effectief beleidsinstrument in te zetten, bijvoorbeeld om gezonde voeding en duurzame alternatieven te stimuleren. De vraag is echter wie de politieke moed zal vinden om deze "Pandora's doos" te openen en de broodnodige hervormingen door te voeren, zonder te verzanden in een welles-nietes-spel over elke individuele uitzondering.

Bron: HLN