Opinie: Laat ons eerlijk zijn — het openbaar vervoer in België is een aanfluiting

Gisteren stond ik weer eens twintig minuten te wachten op een trein die uiteindelijk geschrapt werd. Geen uitleg, geen alternatief, alleen een krakend omroepbericht dat me naar een volgende trein verwees — die overvol bleek. Het is een ervaring die elke Belgische treinpendelaar herkent, en die elke week opnieuw gebeurt.

Ik pendel al vijftien jaar met de trein tussen Gent en Brussel. In die vijftien jaar is er precies niets verbeterd. De treinen zijn dezelfde, de vertragingen zijn dezelfde, de excuses zijn dezelfde. Wel zijn de prijzen gestegen — met 23 procent in vijf jaar, terwijl de stiptheid daalde naar een historisch dieptepunt van 82 procent vorig jaar.

Het probleem beperkt zich niet tot de NMBS. De Lijn, het Vlaamse openbaarvervoerbedrijf, heeft de voorbije jaren systematisch lijnen geschrapt en frequenties verlaagd. In landelijke gebieden is de bus een abstract concept geworden. Probeer maar eens van Deinze naar Oudenaarde te geraken op een zondagnamiddag. Spoiler: het lukt niet.

En dan de vergelijking met onze buurlanden. In Nederland rijden treinen elke tien minuten tussen grote steden, met een stiptheid van 92 procent. In Zwitserland is het openbaar vervoer zo betrouwbaar dat je er je horloge op gelijkzet. Zelfs in Frankrijk — niet bepaald een land zonder problemen — investeert men massaal in hogesnelheidslijnen en regionale verbindingen.

Wat doen wij? Wij discussiëren al tien jaar over de opsplitsing van de NMBS, zonder dat er één extra trein rijdt. Wij pompen miljarden in weginfrastructuur — de Oosterweelverbinding kost inmiddels 7,3 miljard euro — terwijl het spoornetwerk verkommert. De prioriteiten zijn volkomen scheef.

Ik hoor het argument: "België is klein, je kunt overal met de auto." Maar dat is precies het probleem. Omdat het openbaar vervoer zo belabberd is, stapt iedereen in de auto, waardoor onze wegen dichtslibben, waardoor er meer wegen worden aangelegd, waardoor er minder geld is voor openbaar vervoer. Het is een vicieuze cirkel die we al decennia niet doorbreken.

De oplossing is niet complex, maar vergt politieke moed. Verdubbel het investeringsbudget voor het spoor. Maak openbaar vervoer gratis voor jongeren en senioren, zoals Luxemburg deed voor iedereen. Behandel mobiliteit als een basisrecht, niet als een sluitpost op de begroting. Want zolang een treinrit van Gent naar Brussel een avontuur blijft met onzekere afloop, zullen Belgen in hun auto blijven zitten. En dat kunnen we ons — ecologisch, economisch en maatschappelijk — niet meer veroorloven.